edebiyat-sosyoloji ilişkisinde sosyolojik kaynak ve ölçütler

Özet

Disiplinler arası ilişkilere baktığımızda, bilimlerin birbirleriyle yakın, uzak ya da dolaylı bağlantılarının olduğunu görürüz. Edebiyat ile sosyoloji arasında ilişki, öncelikle edebiyatın sosyoloji araştırmalarına katkısı, sosyolojinin edebiyata kaynaklık etmesi  gibi somut göstergelerle birlikte, yöntem, etkileşim ve ölçütler açısından da birbiriyle paralel diyalog vardır.

Edebiyatın, uygarlık tarihi içindeki duruşuyla diğer bilim dallarıyla olan ilişkisi, edebiyat ürünlerinin aydınlatma kapsamını da genişletmiştir. Nitekim edebiyat çatısı altında yer alan ürünler, toplumların inanç, yaşayış tarzı ile duygu ve düşüncelerini açığa çıkarır. Bunun dışında, insanlar arasındaki sosyal ilişki, din, mitolojik değerler, davranış biçimleri ve her türlü tabiat olayı da edebiyata yansıyarak yer bulur.

Anahtar Kelimeler

Edebiyat, Sosyoloji-Toplumbilim, Edebiyat Sosyolojisi, Sosyolojik Kaynak, Sosyolojik Ölçüt.

Abstract

When we look at interdisciplinary relations, we see that there are close, far, or indirect relations between sciences. There is a close dialog between literature and sociology from the viewpoints of methodology, interaction and scales along with the concrete signs; such as contribution of literature to the sociological researches, sociology science sourcing the literature.

The attitude of literature in the civilization history and its relationships with other science branches has widened the clarification range of it. As a matter of fact the works that exists in the framework of literature reveals the feelings and thoughts of the society on their beliefs and social relationships. Other than that; religion, mythological values, behavioral forms, and all kind of natural events takes part by their reflections in the literature.

Keywords

Literature, Sociology, Literature Sociology, Sociological Source, Sociological Scale.

Tarihsel süreç izleyen genel tarih gibi edebiyat tarihi de, milletlerin ruhsal ve fiziksel gelişmelerini bizatihi edebî kaynaklara dayanarak inceler ve açıklar. Ki, milletlerin yüzyıllar boyunca meydana getirdikleri edebiyatın çatısı altında vücut bulan/bir araya gelen eserler, tarih boyunca birçok bilim dalı tarafından incelenir  ya da malzeme konusu edilir. Bu noktada, genel tarihin içinde önemli bir alt kol olan edebiyat tarihi, sosyolojinin yardımına koşar, dahası işini kolaylaştırır. Bu yüzdendir ki, sağlam bir edebiyat tarihi, milletlerin edebiyatlarının hem sosyoloji, hem de edebiyat sosyolojisi açısından incelenişinde özel bir rol oynamaktadır.

Birer farklı disiplin olarak tarih ile sosyoloji arasındaki ilişkiler özellikle son kırk yılda yeni bakış bakış açısı ve yaklaşımları beraberinde getirmiştir.[1] Çalışmamızın esas eksenini oluşturan edebiyat-sosyoloji bağlantısı ise, edebiyat ve sosyolojinin malzemelerinin bir kısmını aynı çatı altına getirmeye çalışan bir başka bilim dalı-disiplin olan edebiyat sosyolojisi[2]ni de etkiler. Sosyolojiden gelen dinamik temel, edebiyatın hanesindeki toplumsal yoğrulma ve edebî kurallar sisteminden geçen edebiyat metnine yeni bir anlam katar.

Yaşadığımız modern zamanlar, edebiyatın sosyal yanını analiz ederken; hem doğrudan sosyoloji hem de edebiyat sosyolojisinden faydalanır ve onu etkin-yararlı kılar. John Berger ve Luckmann’ın sosyal gerçekliğin inşası ya da gerçekliğin sosyal inşası prensibindeki “toplum inşa edilen bir gerçekliktir” düşüncesini, önceki nesillerin ürünlerini ileten dil ve her insanın subjektif gerçekliği öne çıkmaktadır.

Edebiyat-sosyoloji arasındaki irtibatı somutlandırmak için, aile romanı türüne kısa bir göndermede bulunalım. Konusunda ya da probleminde, ana merkezde soylu-kentsoylu aile hayatının olduğu bu alt tür, toplum hayatından gelen siyasal baskı gibi nedenlerden ötürü ailenin bir kaçış olarak sığınak ve çözüm arama merkezi olmasıyla önem kazanır. Böylelikle, sosyal hayatın, edebiyat metninde somutlan(dırıl)arak; gün ışığına çıkışı ve tarihsel tespiti öznel-nesnel eleştiri süzgecinden de geçer. Metnin esas varlığı ise, gerçekliğin kaçınılamazlığını vurgular ve probleme biraz olsun ayna tutar.

Edebiyat ve sosyoloji bilimlerinin yakınlaşmasının sonucunda/sonrasında edebiyat sosyolojisi alanı, 1900’lerden başlayarak; edebiyatla toplumun etkileşimin karşılıklı aydınlatmaya çalışır. Çıkış noktasında, edebiyatın toplum hayatında kapsadığı/edindiği rol ve doğrudan doğruya toplum şartlarının edebiyatı etkileyişi yer alır. Bu nedenle, bir toplumun genel görünümünü eleştiriyi birinci plana alarak çatısını kuran toplum romanının temelinde doğrudan doğruya sosyolojinin deneme ve uygulama alanı söz konusudur.

Toplum ve kültür hayatında romanın statüsü, XVIII. yüzyıldan başlayarak hep önemsiz bir konu gibi geçiştirilir. Böylelikle, yeni ‘burjuva’ bir okuyucu kitlesi için yazılan romanın başarıya ulaşması için seri üretim ve seri pazarlama şartı ortaya çıkar. (Kerrigan, 1995: 41)

Hem edebiyat-sosyoloji ilişkisinde, hem de doğrudan doğruya edebiyat sosyolojisinde, çıkış ve varış noktaları arasında önemli bir farklılık olmakla birlikte, bütünleyici çözümleme vardır. Söz gelişi, kır ya da köy romanı olarak bilinen metinlere yansıyan köylü-çiftçi topluluklarına ait gösterilen zihnî alışkanlıklar ile ileri noktada duygu, entellektüellik ve dikkati yansıtan modern roman malzemesi hem edebiyat hem de sosyolojinin yaklaşımlarıyla bilimsel bir değer ve gerçeklik kazanır. Kır hayatını çerçeveleyen roman metninde kapalı toplum yapısına dışarıdan yapılacak saldırılar/darbeler kurgulanıp temel krizler meydana getirerek; kentli insanın sahip olduğundan farklı yetenek sergilenişi ortaya konulur. Böylelikle, bireyin sosyo-kültürel yanı kadar, psikolojik dünyası metinlere de taşınır. Bu yapı taşları da, öncelikle edebiyat sosyolojisinin elinde yeni anlam kazanır ve yeni değer/tespitler ortaya konulur. Bu durumda, sosyolojinin edebiyattan beslenmesi kadar; edebiyatın sosyolojiden metot edinmesi en tabiî haliyle karşımıza çıkar. Nitekim edebiyatın bir sosyal olay  olduğunu vurgulayan ve daha 1950’lerde Bordeaux’da edebî olayları inceleyen bir Sosyoloji Merkezi’nin varlığından haberdar eden Robert Escarpit, yazarın toplum içindeki konumunu belirlerken; bir yazarı toplum içindeki yerine yerleştirmek için yapılacak ilk işin yazarın beslenme kaynakları üzerinde durmak olduğunun altını çizer. (Escarpit, 1968:  10, 18, 45) Öte yandan, edebiyat sosyolojinin oluşum ve varlığını besleyen edebiyat-sosyolojisi ilişki ve kaynaklık değerini, en somut hâliyle özetleyip sınıflandıralım:

Edebiyat sosyolojisi (literatur soziologie), geleneksel değerlerin korunması ve gelecek nesillere aktarılmasında güçlü bir araç olan edebiyatın, yazar açısından ele alınışını, yazarın birey oluşundan hareketle psikolojik tabanının varsayımı ve okuyucu noktasındaki işlevini göz önünde bulundurur. Zevk kavramının çerçevelediği düşüncelerden hareketle, edebiyatın okuyucuda meydan getirdiği güdüler ise, toplum ve toplumsal hayatın dinamiklerini etkiler.

Bu noktada, edebiyat-sosyoloji ilişkisi/yakınlaşmasını, edebiyatın önemli bir türü olan romanla, özellikle de, uzun yıllar model roman olarak derslerimizde ele alıp incelediğimiz Albert Camus’nun Yabancı romanıyla somutlandırmak istiyoruz. Bu romanda varlığını tespit ettiğimiz, kavramlar ve açılımlarının yorumu ile kahramanlar dizisi/kişiler ve simgesel değerlerin her birinin ayrı ayrı sosyolojik taban ve içselleştirmeye dayalı sosyo-dinamik açılımları vardır. Bunları, tematik ve karşı güçler açısından en yalın haliyle şöyle sınıflandırabiliriz:

Tematik Güç Karşı Güç
KİŞİLER
  1. Cezayir’deki Fransız varlığının tam yansıması,
  2. Meursault’nun suçsuzluğu problemi,
  3. Meursault,
  4. Marie,
  5. Raymond,
  6. Masson.
  1. Kurban Giden Arap,
  2. “Mağripli Kadın”,
  3. İçinde erimekten korkulan ırk: Arap(lar).
KAVRAMLAR
  1. Cinayet,
  2. Avrupa kökenli Cezayirlinin suçsuzluğu,
  3. Cezayir Fransızları ile Arapların psikolojik ilişkisi,
  4. Şuursuz sembolik teori.
  1. Müslümanlık,
  2. Kuzey Afrika,
  3. Romancının kahramanı ile paylaştığı şey, bilhassa duyu organlarından aldığı zevk.

SİMGELER

  1. Ferdin duyu hayatını belirleyen heyecanlar,
  2. Küçük ‘beyaz adam’ın karanlık ve çocuksu rüyası,
  3. Meursault’nun kendini çevreleyen toplumla bağlarının olmayışı,
  4. Yazarın, Not Defterleri’nde Raymond ve metresinin hikâyesiyle ilgili olarak Raymond’un “sana vermiş olduğum mutluluğu bileceksin” cümlesi.
  1. Kötü davranışlara maruz kalan metresinin Arap oluşu,
  2. Ana kahramanın Cezayir’de Robenson’un adacığında oturduğu gibi oturması,
  3. Cinayetin bir çeşit büyülü bir hareket olarak gösterilmesi.

Albert Camus’nun Yabancı romanında “koro şeması”.

Edebiyat metni üretiminde temel şartlar ve yaşanılan devrin doğrudan etkisine dikkatlerimizi yönelten Halil İnalcık, Şâir ve Patron adlı kitabıyla edebiyat-sosyolojinin argümanlarına kaynaklık eden temel noktaları dile getirir ve bunun önemini kanıtlamış olur: “Genelde, bilim adamı ve sanatçı, belli bir toplumda egemen sosyal ilişkiler ve belli bir kültür çerçevesinde sanatını ifade eder. Osmanlı toplumu gibi patrimonyal türde bir toplumda, başka bir deyimle, sosyal onur, statü ve mertebelerin mutlak egemen bir hükümdar tarafından belirlendiği bir toplumda bu gerçek daha da belirgindir.” (İnalcık, 2003: 9)

Ülkemizde edebiyat sosyolojisi alanıyla ilgili çeşitli araştırmalara öncülük yapan Nurettin Şazi Kösemihal, 1969’da Roma’da yapılan bilimsel sempozyumda (Actes du XXII. Congrés, de l’Institut International de Sociologie) sunduğu “Yurdumuzda Edebiyat Sosyolojisiyle İlgili Araştırmalar” (Quelqes Recherches Sur la Soiologie de la Littérature en Turquie) başlıklı bildirisinde Türkiye’de edebiyat sosyolojisinin tarihçesi, konusu, yönetemi ve bölümleri üzerine ilk derslerin İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde 1965-1966 ders yılında verildiğini, bu derslerin özet notlarının “Edebiyat Sosyolojisine Giriş” adlı altında bir araya getirildiğini, 1967’den itibaren de öğrencilerin bir kısmının mezuniyet tezlerini edebiyat sosyolojisiyle ilgili olarak seçtiklerini belirtir. (Kösemihal, 1967-68: 185) Bu hazırlık çalışmalarında, halkın kitaba olan ilgisi, eser türleriyle okuyucu arasındaki ilişki, yazarlarla doğum yerleri ve meslekleri arasındaki bağlantılar gibi konular işlenir. Bu çalışmalarda hareketle, ülkemizin edebiyat sosyolojisiyle tanışması isabetli ve sistematik yapılan bir başlangıçla olmuştur diyebiliriz.

Hem sosyolojinin, hem de edebiyat sosyolojisinin yanlarından biri de ‘karnavallaştırma’nın ötesinde bir denge kurmalarıdır. Çeviri yoluyla başka dillere aktarılan kaynak metnin yayılım ve etkilerinin tespit ve analizi bu iki alanın hareket sahasında yerini bulur. Ferdî romanın kendi kendini anlatışındaki kurgu, nedensellik ve yaklaşım biçimi edebiyat sosyolojisini; beslenme kaynağı, paralel metin ilişkisi ve mesajlar ise, hem sosyıolojiyi hem de karşılaştırmalı edebiyatı ilgilendirecektir.

İmajlar dünyasına girecek malzeme toplamı da, değişik cephelerden bu alanlara ait yeni açılımların netleşmesini sağlayacaktır. Sosyolojik temelli kadın problemlerini işleyen kadın yazarların metinlerinin işlerlik ve P. Bürger’in edebiyat sosyolojisine kazandırdığı ‘işlev çözümlemesi’, işçi edebiyatı üst başlığında inceleme bekleyen, bilimsel saptama gerektiren malzemelerin salt toplum bilim ve edebiyat alt kümesinde ele alınışı literatürü eksik bırakacaktır. Bu noktada, devreye girecek olan edebiyat sosyolojisi, söz konusu metinleri kuşatıcı özellikleriyle işlerliğini şekillendirir. Bunun dışında, bestseller, çağ romanı, alımlama estetiği ve arkaizm gibi kavramların zihinsel ve kültürel ön ve arka planları edebiyat ve sosyolojinin çalışmalarıyla çözüm ve aydınlığa kavuşur.

Türk edebiyatına baktığımızda, zamanla İran, Arap, Fransız, Amerikan gibi etkilerin özümsenerek; millî unsurlara katılması, metne dayalı çözümlemeler, edebiyat tarihlerinin farklı cephelerden yorumlanması, metinlerin ilk ve son durumlarıyla karşılaştırma yapma eylemi, eser, tip ve sahne üzerinden haraket etme, içeriğin detaya varan analizi, biçim ve tarz tespit ve yorumları beraberinde sosyolojik taban ve kıyaslamayı getirecektir. Öte yandan, benzerlikler, ayrılıklar hatta aykırılıklar üzerinden yorum ve çıkarsamalarda bulunma ise, ilerleyişin özünü ortaya koyacaktır.

Ünlü edebiyat tarihçisi ve teorisyeni Lanson, edebiyatı toplumun yansıması olarak düşünür. Lanson, edebiyat tarihinin, edebiyat-hayat arasındaki bağlantısına da vurgu yapar. 1789 ihtilâlinin oluşumunda edebiyatının payını öne çıkaran yazar, yine, edebiyat tarihinin sosyolojiye ihtiyaç duyduğunun altını çizer. Lanson, ayrıca edebiyat tarihi yazmanın kurallarını açıklarken objektiften subjektifi ayırmaya da dikkat çeker: “Usulümüzün takip ettiği gaye, objektif bilgiden subjektif intibaı ayırmak, objektif bilginin nef’ine olarak sübjektif intiba, tahdit, kontrol ve izah eylemektir” (Lanson, 1937: 29-31). Lanson’un bu tespiti, hem edebiyat, hem de  sosyoloji için geçerlidir. Ki, metin, vak’a, yazar ya da üslûp değerlendirmelerinde varacağımız saptamaların üst seviyede olması yanılmalardan alıkoyacaktır.

Jean-Paul Sartre, Edebiyat Nedir?[3]’de (Qu’est-ce que la littrature?) edebiyatın hanesinde yer alan belli başlı üç noktayı tartışmaya açar: “Yazmak Nedir?”, “Niçin Yazıyoruz?”, “Kimin İçin Yazıyoruz?”. Esasen, yazma temelinden hareket eden yazar için, idealizm, ruhbilimcilik, gerekircilik, faydacılık ve ciddiyet ilk plandadır. Demek ki, yapılmak istenen edebiyatı, insanla açımlayan yazma temelli bir belgeleyiştir. Buna karşılık Todorov, Poetikaya Giriş’te, edebî metin çözümlemesinde anlambilimsel görüşü izah ederken “edebiyat üzerine söylem edebiyatla aynı yerden çıkmıştır ve söz konusu olan şey herhangi bir düzen icat etmek değil önümüzde duran çeşitli ihtimallerden birini mümkün olan en tarafsız şekilde seçmektir” saptamalarını yapar. (Todorov, 2001: 45) Daha sonra, metinde gözlemlenecek sayısız ilişkileri hâl-i hazır ve gıyabi ayırımının saptanılması ve yargılaların belirlenmesinde bu püf nokta dikkatten kaçmamalıdır.

Ian Watt, XVIII. yüzyıl romancılarından Daniel Defoe, Richardson ve Fielding’in romanlarıyla ilgili sorulabilecek pek çok soruya tatmin edici cevap verilemediğini ileri sürer. (Watt, 2002: 7) Sonra da, bir “okul” oluşturmayan bu yazarların buna rağmen, yeniyi arama ve bunu okuyucuya tanıtmalarını ‘deha’ ile ‘rastlantı’ anahtar kelimeleriyle açıklamak ister. Onun, bu sıra dışı yaklaşımı, Eski Yunan ve önceki yüzyılların metinleri arasından sıyrılan Defoe, Rihardson ve Fielding farklılığında aramak için mutlaka edebiyat-soyoloji bağlantısını hesaba katmak gerekecektir. Keza, Henry Fielding, Daniel Defoe, Samuel Richardson gibi yazarlar, roman türünün ilk gerçekçileri olarak, edebî tür olarak romanda nesnel gerçekçiliğin yansıtılması insanın bilincindeki ve her zaman alışıla gelmiş özellikler göstermeyen davranışların ortaya çıkması halinde oluşan değişkenliğin saptanmasını uygulayamazlar.

Nesnel gerçekçiliğe bağlı kalmaya özen gösteren roman türü, yazarın kahramanına kendi kişiliğinden bir takım özellikler vermekte ve böylelikle okuyucuyu etkilemektedir. Meselâ, yarı gerçek yarı mistik olan Faust, tarih sürecinin toplum düşüncesinin önüne çıkardığı bir trajedidir. Ki, Goethe, sanatın tabiatla enine boyuna yarışa girişmediğini ve rasyonel mükemmelliği, anlamalılık ve soylu tutkuların erdemliliği gibi fenomenleri açığa kavuşturduğunun altını çizer.

Hem edebiyat, hem de sosyolojinin görev ve önceliğini Wittgenstein’ın “Başka başka çağlarda başka başka oyunlar oynanır” sözü oldukça anlamlı bir biçimde göz önüne serer. Her çağın kendine özgü nitelik ve öneminin oluşu çağlar arası değerlendirmelerde edebiyat metinlerinin önemini de ortaya koyar. Bu durumun yine, Wittgenstein’ın “Estetik yargı anlatımları dediğimiz sözcükler karma karışık olsalar da bir dönemin kültürü diye adlandırdığımız şeyin üzerinde kesinkes belirli bir rol oynarlar” (Wittgenstein, 1997: 22) cümlesinde görürüz.

Edebiyat ile sosyolojisi arasında inter-disipliner/disiplinler arası etkileşimler dışında, neden-sonuç ilişkisini de göz ardı etmemeliyiz. Nitekim bu alanlardaki temel amaçlardan biri de, edebiyatın yayılım alanını tespit etmeye çalışarak; edebiyatlar arasındaki etkileşimdeki rolünü saptamaktır. Bu noktada, uygulanacak yöntemlerin başında, bu alana ait literatür incelenerek kronolojik esas ve gelişime ait kıstaslar göz önünde bulundurularak; elde edilecek olan malzemede yargılara varmak, daha sonra, edebiyatların tarihçesi çerçevesinden hareketle ilgili etkileşimleri saptayarak benzerlik, hareket ve kaynak noktaları hakkında hükümlere ulaşmak gerekmektedir.

Toplum-eleştiri-birey arasından gelişen çatışmalar ile görev ve sorumluluk sahibi bireyin gerileme durumu, Fransız Ekolü mensuplarının, Kafka, Proust, Hesse ve Musil gibi romancılara ve psikanalize duydukları ilgi sonrasında ortaya çıkar. Bu nedenle, ekol mensupları, irrasyonel mistisizm ile rasyonalizm arasındaki diyalektikte bir çıkış noktası ararlar. XX. yüzyılın başlarında edebiyatın bir dalı konumuyla ortaya çıkan edebiyat sosyolojisinin, dil-düşünce-bilgi bağlantısında edebiyat ve toplumbilimle (sosyoloji) kesiştiğini görürüz. Edebiyat sosyolojisinde ise, yazarın karakteri, toplumsal çevre arasındaki ilişkisi gündeme taşınır.

Küreselleşen dünyada, edebiyat ve toplumbilim alanlarının önemi giderek yükselmede ve daha da önem kazanmaktadır. Gerek sosyoloji, gerekse edebiyatın gelişiminde, milletler arası edebiyat ilişkilerinin büyük önemi vardır. Öte yandan, görev ve öncelik probleminin önemi ortaya çıkarırken; edebiyat bilimi ve edebiyat teorisi üzerinde ciddi çalışmalara imza atan Wellek-Warren’in karşılaştırmalı edebiyata olan temkinli ve şüpheci bakışını dikkate almamızda yarar vardır. Wellek-Warren, karşılaştırmayı, bütün tenkit çeşitleri ve bilim dallarında kullanılan bir metot olarak göstererek; onun belirli inceleme ve problemlerini kapsadığını belirtir. Ancak, ona göre, iki ve ya daha fazla edebiyat arasındaki ilişkilerin incelenmesi kısıtlamadır. (Wellek-Warren, 1983, 55-58).

Disiplinler arası etkileşimin edebiyat-sosyoloji noktasındaki bağlantısını, “sosyoloji bir sosyal ilim olmasına rağmen, hareket alanı toplumun bütünü olduğundan, bu bütün içinde farklı sosyal ilimlerce ele alınması gereken farklı ilgi alanlarını da kapsamaktadır” (Erkal, 1982: 1) teziyle açımlayarak; beslenme kaynakları, referansları ve ölçütleri açısından da yakınlaştırabiliriz. Edebiyat, edebiyatı diğer ifade alanlarına yaklaştırma ve daha iyi anlayabilmek için tarih, eleştiri ve felsefe aracılığıyla yöntem karşılaştırması yapmak; metinlerin çıkış/beslenme kaynaklarından hareket ederek; bizleri, milletler, devirler ve üslûplar arası saptamaların ötesinde, alışıla gelen geleneksel metin analizlerinin dışına çıkararak; yeni boyut ve ufuklar açan kıyas sistemi edebiyat aracılığla harmanlanan çok merkezli bir çözümleme ortaya koymaktadır. Esasen, “sosyolojinin kendisi de bir sosyoloji olayıdır; sosyolojinin konularından birini oluşturur” (Sezer, 1985: 13-14) düşüncesi, toplum kaynaşması (cohésion sociale) ve bağlılaşma (consensus) açısından sosyolojide kullanılan, anket, soruşturma, sözlü-yazılı tutanak, tarih-istatistik gibi yöntem ve tekniklerin edebiyattaki yansıması/açılımı, kültürler arası edebî olayların bir yorumunu ortaya çıkarır.

XIX. yüzyılın başlarında temelleri A. Comte tarafından atılan yeni bilim dalı sosyoloji (sociologie), sonradan çok geliştiren tecrübî sosyolojinin Amerika’da kazandığı yenilikler, yeni toplum görüşleri ve yeni metodlarla (Ülken: 1969, 264) birlikte, edebiyatımıza özellikle Tanzimatla birlikte gelen edebî türlerinin kazandırdıkları, 1840-1940 yılları arasında oluşan edebî akımların getirdikleri, dönemin sosyal ve siyasî hayatının satır aralarındaki olaylar zinciri açısından Türk edebiyatı üzerinde yeni boyut ve bakış açıları ortaya çıkarabilir. Ki, edebiyat ve sosyolojinin sahip olduğu/ortaya çıkardığı yöntemler, sosyolojizmin (sociologisme) prensiplerinden yararlanır.

Geniş mercekten bakıldığında edebiyatın etki alanının derecesi ve diğer bilim alanlarıyla irtibatının çoğulcu bir merkez ve bakış açısına sahip olduğunu görürüz. Nitekim edebiyatın bilgileri işleyen, hiçbir bilgiyi sabit kılmayan ve onu fetiş haline getirmeyen bir alan oluşu ile birlikte, yazarın sivil kişiliğine, siyasal güdümlülüğüne bağlı olmadığını düşünen Roland Barthes, bu potansiyel ve çerçeveyi ilgi çekici bir biçimde sistemleştirmeye çalışır: “Edebiyat pek çok bilgiyi üstlenir. Robinson Crusoe gibi bir romanda tarihe, coğrafyaya, topluma, tekniğe, botaniğe, antropolojiye ilişkin bilgi vardır. Eğer bilmem hangi aşırı sosyalizm ya da barbarlık gereği biri dışında bütün bilim dallarımızın öğretimden dışlanması söz konusu olsaydı, kurtarılması gereken edebiyat dalı olurdu, çünkü edebiyat anıtı içinde bütün bilimler yer alırlar” (Barthes, 2008: 49).[4]

Sonuç: Edebiyat ve sosyolojinin beslenme kaynaklarının hangi kıstas/ölçüt ve yöntemlerle ele alındığı ve birbirlerinden ne miktarda etkilendiği/etkilenme derecesi önemlidir. Hem yazma, hem de metin üretmede güç ve başarının yüzeye yansımayan taraflarının bilinmesinde edebiyat ile sosyolojinin yakınlaşmasının rolü vardır. Bunun dışında, edebiyat eseri, öncelikle metin aracılığıyla anlatılanın dünyasını kurgulamak için gereken verileri ve nitelikleri rasyonel dünyadan alır. Böylece edebiyat eserinde aynı zamanda gerçek dünyanın doğrudan bir yansımasıyla karşılaşırız. İşte bu gerçek dünya, ve sosyal oluşum zinciri edebiyat ile sosyolojiyi yakınlaştırır. Öte yandan, edebiyat alanında meydana gelen sosyolojik şartlar edebî eseri doğrudan etkiler. Eserin, yazardan gelen bir bilinç dayanağı kadar, onu varsaydıran dinamikleri etksi altına alır. En son söz: Kutadgu Bilig’den başlayarak XXI. yüzyılda yazılan herhangi bir edebî metnin arka planında sosyoloji ve ona bağlı değerleri bulabiliriz.

Notlar


[1] Bkz. “Theda, Skocpol (ed.), (1999), “Karşılaştırmalı ve Tarihsel Sosyolojinin Yöntemleri Üzerine Açıklamalı Kaynakça”, Tarihsel Sosyoloji, (çev: Ahmet Fehmi), İstanbul, Tarih Vakfı Yay., s. 390-403.

[2] Edebiyat sosyolojisi, edebiyatın toplumla kendisi arasında yeni organik bağlar kurmaya çalışmasına yardımcı olur. Ayrıca, din, kanun ve törelerin edebiyat üzerinde meydana getirdiği etkilerle bu kavramların edebiyatın hanesindeki yerini saptar. Edebiyat sosyolojisi, siyasi rejim, kültür kurumu, sosyal tabaka ve dilbilim problemleri gibi edebi olayları çerçeveleyen sosyal yapı ve teknik durumları inceler. Edebiyat türü, belli bir süreçten ve ekonomik gerçeklikten sonra ortaya çıkar. Sosyologlar için özel bir önem anlamına gelen süreç durumu, edebiyat sosyolojisine kaynaklık eder. (Bkz. Ertuğrul Aydın, (1999), “Edebiyat Sosyolojine Bakışta Türk Edebiyatı”, Edebiyat ve Toplum Sempozyumu, Gaziantep, s. 5-11)

[3] Jean-Paul Sartre, Edebiyat Nedir?, (çev: Bertan Onaran), İstanbul 1995, Payel Yayınları, 3. b., 124 s.

[4] Roland Barthes, öte yandan bu işlevselliği, “Edebiyat bilimin küçük aralıklarında çalışır: Her zaman onun gerisinde kalır ya da önüne geçer, tıpkı gündüz biriktirdiklerini geceleyin ışıyan ve bu dolaylı ışıltıyla gelen günü aydınlatan Bologna taşı gibi” ifadeleriyle süslediği somut örnekle açıklığa kavuşturur. (Bkz. Roland, Barthes, (2008), Eiffel Kulesi ve Açılış Dersi, (çev: Mehmet Rifat-Sema Rifat), İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, s. 49.

Kaynakça

  1. Roland, Barthes, (2008), Eiffel Kulesi ve Açılış Dersi, (çev: Mehmet Rifat-Sema Rifat), İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, s. 48-49.
  2. Albert, Camus, (1994), Yabancı, (çev: Samih Tiryakioğlu), İstanbul, Varlık Yay., 117 s.
  3. Mustafa, E. Erkal, (1982) Sosyoloji (Toplumbilim), Trabzon,  Karadeniz Üniversitesi, İ. İ. B. F. Yayınları, s. 1.
  4. Robert, Escarpit, (1968), Edebiyat Sosyolojisi, (çev: Ali Türkay Yazıcı), İstanbul, Remzi Kitabevi, s. 10, 18, 45.
  5. Halil, İnalcık, (2003), Şâir ve Patron, Ankara, Doğu Batı Yayınevi, s. 9.
  6. Michael, Kerrigan, (1995), Blöfçünün Rehberi Edebiyat, (çev: Özden Arıkan), İstanbul, Afa Yayınları, s. 41.
  7. Nurettin Şazi, Kösemihal, (1967-1968), “Yurdumuzda Edebiyat Sosyolojisiyle İlgili Araştırmalar”, Sosyoloji Dergisi, nr. 20-21, s. 185.
  8. Gustave, Lanson, (1937), İlimlerde Usul Edebiyat Tarihi, (çev: Yusuf  Şerif), İstanbul, Remzi Kitabevi, s. 31.
  9. Jean-Paul, Sartre, (1995), Edebiyat Nedir?, (çev: Bertan Onaran), İstanbul, Payel Yayınları, 3. b., 124 s.
  10. Theda, Skocpol (ed.), (1999), “Karşılaştırmalı ve Tarihsel Sosyolojinin Yöntemleri Üzerine Açıklamalı Kaynakça”, Tarihsel Sosyoloji, (çev: Ahmet Fehmi), İstanbul, Tarih Vakfı Yayınları, s. 390.
  11. Baykan, Sezer, (1985), Sosyolojinin Ana Başlıkları, İstanbul, İ. Ü. Yayınları, s. 13-14.
  12. Tzvetan, Todorov, (2001), Poetikaya Giriş, (çev: Kaya Şahin), İstanbul, Metin Yayınları, s. 45.
  13. Hilmi Ziya, Ülken, (1969), Sosyoloji Sözlüğü, İstanbul, MEB Yayınları, s. 264.
  14. Ian, Watt-Roland, Barthes, (2002), Roman ve Gerçek Etkisi, (çev: Mehmet Sert), İstanbul, Don Kişot Yayınları, s. 7.
  15. R., Wellek-A., Warren, (1983), Edebiyat Biliminin Temelleri, (çev: Ahmet Edip Uysal), Ankara, MEB Yay., s. 55-58.
  16. Ludwing, Wittgenstein, (1997), Estetik, Ruhbilim, Dinsel İnanç Üzerine, Bilim ve Sanat Yayınları, (çev: A. Baki Güçlü), Ankara, s. 22.
Share
metinler kategorisine gönderildi | Yorum yapın

sempozyumlar

 ULUSLARARASI SEMPOZYUMLAR

1. “Cumhuriyet Sonrası Türk Şiirinde ‘Çay’ İmajı”, Türk Kültüründe Ayrıntılar: Çay Sempozyumu, Marmara Üniversitesi, 7-8 Kasım 2001, İstanbul.

2. “The Sosyological Mavoments in the Caucasus After the Soviet Union”, European Society for Central Asian Studies, 8th Intrnational Conferaence of ESCAS, 25-27th of September 2002, Bordeaux, FRANCE.

3. “Savaşın Çocuklar Üzerindeki Etkisinin Modern Şiirimiz Üzerindeki Yansımaları”, Savaş Çocukları-Öksüzler ve Yetimler Sempozyumu, 31 Ekim-01 Kasım 2002, Marmara Üniversitesi, İstanbul.

4. “Orhan Kemal’in 72. Koğuş Adlı Eserinde Hapishane Dünyasına Ait Sosyo-Psikolojik Analizler”, Türk Kültüründe Ayrıntılar: Hapishane Sempozyumu, 04-05 Aralık 2003, Marmara Üniversitesi, İstanbul.

5. “Akdeniz’de Mimarlık Teorisi ve Pratik”, (Halil İbrahim Düzenli ile), 12-16 Nisan 2004, International Gazimağusa Symposium, Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, NORTHERN CYPRUS. (International Gazimağusa Symposium 2004, Doğu Akdeniz Üniversitesi Yayınevi, Gazimağusa 2004, s. 102-113.)

6. “Kıbrıs’ta Kültür, Sanat, Fikir ve Edebiyat Dergiciliği”, V. Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 14–15 Nisan 2005, Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, NORTHERN CYPRUS. (5. Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi Bildirileri, (Ed. Ülker Vancı Osam), C. I, Doğu Akdeniz Üniversitesi Yayınları, Gazimağusa 2006, s. 243-256.)

6. “Modern Edebiyat Eleştirisinde Psikoloji Güç”, 38. ICANAS, Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 10-15 Eylül 2007, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi, Ankara. (Bildiri Özetleri Kitabı, s. 1089-1090)

7. “Mekânın Sosyo-Psikolojik Ölçütünde Akdeniz”, 08-10 October 2007, International Gazimağusa Symposium, Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, NORTHERN CYPRUS. (International Gazimağusa Symposium 2007, Doğu Akdeniz Üniversitesi Yayınevi, Gazimağusa 2007, s. 159-163.)

8. “Siyasal Tarihin Tetiklediği Göçlerin Kültürel Sentezi: Kıbrıs”, VI. Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 24-26 Ekim 2007, Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, NORTHERN CYPRUS. (6. Uluslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi Bildirileri, (Ed. Ülker Vancı Osam), Doğu Akdeniz Üniversitesi Yayınları, Gazimağusa 2008, s. 361-365.)

9. “Çokkültürlülük ve Küresel Dünyada Birlikte Yaşama Karşısında Geliştirebileceğimiz Stratejiler”, I. Uluslararası Eğitim ve Kültür Bağlamında Avrupalı Türkler Kongresi, 22-23 Şubat 2008, Antwerpen, BELGIUM.

10. “1950 Öncesinde Kıbrıs’ta Görev Yapan Dört Yazar”, Kıbrıs Türk Milli Mücadelesi ve Bu Mücadelede TMT’nin Yeri Sempozyumu, 19-25 Ekim 2008, Gazimağusa,
NORTHERN CYPRUS. (Kıbrıs Milli Mücadelesi ve Bu Mücadelede TMT’nin Yeri, C. I, Lefkoşa 2009, s. 137-141.)

11. “Attitudes Towards and Norms and Changes in Multicultural Education”, ICET 2009 II. Uluslararası Avrupalı Türkler Kongresi/2nd International Congress of European Turks, 14-16 May 2009, Antwerpen, BELGIUM.

12. “Çokkültürlü Eğitim ve Kimlik”, WCCES (World Council of Comparative Education Societies) XIV. World Congress, Bordering, Re-Bordering and New Possibilities in Education and Society, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul, 14th-18th June 2010. (Bordering, Re-Bordering and New Possibilities in Education and Society, Book of Abstracts, (Ed. Fatma Gök), İstanbul 2010, Boğaziçi University Press, pp. 220.)

13. “Multicultural Education”, 13th International Conference ICT in the Education of the Balkan Countries, June 17-19, 2010, St Kliment Ohridski Sofia University,
Varna, BULGARIA. (Ict in the Education of the Balkan Countries, Penkova, R et al. (Eds). ICT in the Education of Balkan Countries. Vol 11, 743–746. Varna, Bulgaria.)

14. “Global Education”, Comparative Education Society in Europe, XXIV CESE Conference, 16-19 August 2010, Uppsala Universitet, Uppsala, SWEDEN.

15. “Sosyoloji ve Psikoloji Alanlarının Masalla İlişkisi”, VII. Uluslararası Ortak Türk Geçmişinden Ortak Türk Geleceğine Sempozyumu, 1-3 Aralık 2011, Doğu Akdeniz Üniversitesi, Gazimağusa, KKTC. (Ortak Türk Geçmişinden Ortak Türk Geleceğine, (Ed. Necdet Osam-Vugar Sultanzade), Gazimağusa 2013, Emupress, s. 26-31).

16. “Kültürlerarasılık ve Küreselleşme Sürecinde Eğitim”, ISTEC-International Science and Technology Conference, 13-15 December 2012, Dubai, UNITED ARAB EMIRATES (UAE).

17. “Karşılaştırmalı Edebiyatın Yayılma Alanı”, UTEK’13-Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Kongresi, 17-19 Mayıs 2013, Saraybosna, BOSNA-HERSEK. (Uluslararasi Turk Dili ve Edebiyati Kongresi Bildiri Kitabı I, Sarajevo 2013, s. 271-275.)

18. “Küresel Eğitim ve Türkçe”, 6. Uluslararası Türkçenin Eğitimi-Öğretimi Kurultayı, 4-6 Temmuz 2013, Niğde Üniversitesi, Niğde. (Türkçe Eğitiminde Kuramsal ve Uygulamalı Çalışmalar, (Ed. Kâmil İşeri vd.), Pegem Akademi Yayınları, Ankara 2014, s. 443-448)

19. “Selanik ve Genç Kalemler Dergisi”, UDEK-2. Uluslararası Dil ve Edebiyatı Konferansı-Balkanlarda Türkçe, 14-16 Kasım 2013, Tiran, ARNAVUTLUK. (Uluslararasi Dil ve Edebiyat Konferansı Bildiri Kitabı I, Tirana 2013, s. 98-102.)

20. “Türk Edebiyatı”, UTEF-Uluslararası Trabzon Edebiyat Festivali, 20-26 Ekim 2014, Trabzon.

21. “Yahya Kemal Beyatlı’nın İspanya Yılları”, 1st International Scientific Researches Congress Humanity and Social Sciences (IBAD-2016), May 19-22, 2016, Madrid, SPAIN.

ULUSAL SEMPOZYUMLAR

 1. “Cumhuriyet’ten Günümüze Trabzon Basını”, Trabzon Tarihi Sempozyumu, 6-8 Kasım 1998, Trabzon. (Trabzon Tarihi Sempozyumu, (Ed. Kemal Çiçek), Ankara 1999, s. 583-587.)

2. “Edebiyat Sosyolojisine Bakışta Türk Edebiyatı”, Edebiyat ve Toplum Sempozyumu, 4-5 Haziran 1999, Gaziantep. (Edebiyat ve Toplum Sempozyumu, Gaziantep 1999, s. 5-11.)

3. “Reşat Nuri Güntekin’in Balıkesir Muhasebecisi Adlı Eserinde Balıkesir’e Ait Sosyal Hayat Sahneleri İle Gelenek-Modernizm Çatışması”, Balıkesir Kültür Araştırmaları Sempozyumu, Balıkesir Üniversitesi, 31 Mayıs-2 Haziran 2000, Balıkesir.

4. “Kurmaca ve Gerçekçiliğin Benzerlik-Ayrımlarının Edebiyat Metinlerindeki Yeri ve Bir Model Olarak Latife Tekin’in Sevgili Arsız Ölüm Romanı”, I. Dil, Yazın, Deyişbilim Sempozyumu, 21.Yüzyıla Girerken Yazında Dil Kullanımları, Pamukkale Üniversitesi, Nisan 2001, Denizli. (21. Yüzyıla Girerken Yazında Dil Kullanımları Sempozyumu, Denizli 2001, s. 353-364.)

5. “Gülten Dayıoğlu’nun Hikâyelerinde Gerçekçilik ve Sosyolojik Arka Plan”, Çocuk Edebiyatı Yazarı Gülten Dayıoğlu ve Yazını Ulusal Sempozyumu, Osmangazi Üniversitesi, 24-26 Mayıs 2001, Eskişehir. (Roman Kahramanı Fadiş’in Doğumunun 30. Yılında Gülten Dayıoğlu ve Yazını Sempozyumu, Eskişehir 2001, s. 201-205.)

6. “Süleyman Nazif ve Necip Fazıl Kısakürek’in Trabzon’la İlgili İzlenim ve Hatıraları”, Trabzon ve Çevresi Tarih-Dil-Edebiyat Sempozyumu, 3-5 Mayıs 2001, Trabzon. (Trabzon ve Çevresi Tarih-Dil-Edebiyat Sempozyumu, C. II, Trabzon 2002, s. 393-400.)

7. “Ahmet Kutsi Tecer’in Sivas Kültür ve Edebiyatına Katkıları”, Cumhuriyet’in 80. Yılında Sivas Sempozyumu, 15-16 Mayıs 2003, Sivas. (Cumhuriyet’in 80. Yılında Sivas Sempozyumu Bildirileri, Sivas 2003, s. 531-536.)

8. “Edebiyatımızda Haliç ve Çevresi”, Dünü ve Bugünü ile Haliç Sempozyumu, Kadir Has Üniversitesi, 22-23 Mayıs 2003, İstanbul. (Dünü ve Bugünü ile Haliç Sempozyumu, (Der. S. Faruk Göncüoğlu), İstanbul 2004, Kadir Has Üniversitesi Yayınları, s. 281-292.)

9. “Kırşehir Basını ve Anadolu Gazeteciliğinde Kırşehir”, II. Kırşehir Araştırmaları Bilgi Şöleni, 13–14 Ekim 2005, Kırşehir.

10. “İbrahim Zeki Burdurlu’nun Kıbrıs Yılları ve Kıbrıs’la İlgili Eserlerinde Kıbrıs”, I. Burdur Sempozyumu, 16–19 Kasım 2005, Burdur. (I. Burdur Sempozyumu, Bildiriler C. I, Mehmet Akif Üniversitesi Yayınları, Burdur 2007, s. 241-244.)

11. “Cumhuriyet’ten Günümüze Rize Basını”, I. Rize Sempozyumu, 16-18 Kasım 2006, Rize. (1. Rize Sempozyumu, Rize Valiliği, İstanbul 2007, s. 581-585.)

12. “Kuzey Kıbrıs’ta Geleneksel Tiyatro ve Tiyatro Geleneği”, VII. Lefke Edebiyat Buluşması, Lefke Avrupa Üniversitesi, 20-21 Nisan 2006, Lefke, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti. (Kuzey Kıbrıs Gelenek ve Görenekleri, (Haz. Hasan Köksal), Lefkoşa 2006, s. 133-138.)

13. “Cumhuriyet’ten Günümüze Mersin Basını”, Mersin Sempozyumu, 19-22 Kasım 2008, Mersin. (Mersin Sempozyumu 2008 Bildiriler, C.II, Mersin Üniversitesi Yayınları, Mersin 2009, s. 479-484.)

14. “Zonguldak, Karabük ve Bartın İllerinde Yerel Basınının Tarihsel Akışı”, Medya ve Kültür Sempozyumu, 2-4 Temmuz 2009, Zonguldak.

15. “Türk Romanında Yenilmişlik Duygusu”, 3. İstanbul Edebiyat Mevsimi Sempozyumu, 5-10 Aralık 2011, Türkiye Yazarlar Biliği, İstanbul.

Share
akademik, sempozyumlar kategorisine gönderildi | 1 Yorum

makaleler ve diğer yazılar

ULUSLARARASI HAKEMLİ MAKALELER

1. “Kaos ve Karmaşanın Türk Romanında İşleniş Biçimleri”, Journal of Istanbul Kültür University, Volume 4, Number 3, October 2006, pp. 57-65.

2. “Edebiyat-Sosyoloji İlişkisinde Sosyolojik Kaynak ve Ölçütler”, Turkish Studies, International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 4 /1-I Winter 2009, pp. 357-370.

3. “Prof. Dr. Ömer Faruk Akün’ün Hatırlattıkları ve Kayda Geçmeyen Bazı Hatıraları”,  Türklük Bilimi Araştırmaları, S. 19, Bahar 2006,  Prof. Dr. Ömer Faruk Akün’e Armağan,  s. 87-97.

ULUSAL HAKEMLİ MAKALELER

1. “Cumhuriyet Devri Türk Şiirinde Çay Motifi”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, C. XXX, s. 61–86, İstanbul 2003.

2. “Edebiyatın Siyasetle Kesişen Noktasında Yazar ve Şairlerin Tutumları”, Muhafazakâr Düşünce-The Journal of Concervative Thought, Yıl: 4, S. 13-14, Yaz-Güz 2007, s. 141-146.

3. “Kıbrıs Türk Dergiciliği”, Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, y. 4, S. 8, Temmuz-Aralık 2012, s. 159-172.

KİTAPTA BÖLÜM

1. “Asaf Halet Çelebi’de Saf Şiir Serüveni”, Asaf Halet Çelebi Kitabı, Ankara 2003, Birinci Baskı, Hece Yayınları Nr. 65, s. 94–106.

2. “Edebiyat Sosyolojisi ve Karşılaştırmalı Edebiyat Bilimlerinin Görev ve Öncelikleri”, Edebiyat Sosyolojisi, (Ed. Köksal Alver), Ankara 2004, Birinci Baskı, Hece Yayınları Nr. 78, s. 151–163. (İkinci Baskı, Ankara 2007, s. 187-200. )

3. “Küçükçekmece’de Basın-Yayın Hayatı”, Dünden Bugüne Küçükçekmece, (Ed. Mehmet Yalçın Yılmaz), İstanbul 2009, s. 417-421.

4. “Küçükçekmece’de Spor”, Dünden Bugüne Küçükçekmece, (Ed. Mehmet Yalçın Yılmaz), İstanbul 2009, s. 430-437.

5. “Attitude, Measures and Changes Towards Multicultural Education”, European Turks-Education and Integration, Volume II, April 2010, Printed in Turkey by Erciyes University, pp. 763-767.

6. “Developing Multiculturalism and Strategies for Coexistence in A Global World”, European Turks- Education and Integration, Volume II, April 2010, Printed in Turkey by Erciyes University, pp. 768-772.

DİĞER MAKALELER

1. “Orhan Pamuk’ta Yeni Hayat Sendromu”, Dönemeç, nr. 2, Mayıs-Haziran 1996, s. 22

2. “Bir Edebî Tür Olarak Mektup ve Portekiz Mektupları”, Dönemeç, nr. 7, Nisan-Mayıs 1998, s. 18-19.

3.“Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Şiir Görüşünün Kaynaklardaki Aksi”, Yedi İklim, nr. 99, Haziran 1998, s. 42-45.

4. “Edebiyat Sosyolojisine Genel Bakış ve Bu Bakışta Türk Edebiyatı”, Hece, nr. 29, Mayıs 1999, s. 26-28.

5. “Ellili Yıllarda Fransız ‘Yeni Roman’ Akımı”, Hece, nr. 31, Temmuz 1999, s. 66-68.

6. “Tanpınar’da Şiir ve Hayat”, Hece, nr. 35, Kasım 1999, s. 50-51.

7. “Modern Türk Şiirine Yaklaşımda Ebubekir Eroğlu’nun Tespitleri”, Yedi İklim, nr. 141, Aralık 2001, s. 56-59.

8. “Şiir ve Gerçek(çi)lik”, Hece, Türk Şiiri Özel Sayısı, nr. 53/54/55, Mayıs/Haziran/Temmuz 2001, s. 405-413.

9. “Kar Romanında Bir Arka Plan Analizi ya da Kara Basma İz Olur”, Yedi İklim, nr. 147-149, Haziran-Temmuz-Ağustos 2002, s. 49-52.

10. “Ahmet Hamdi Tanpınar’da Tarih ve Zaman”, Hece, Ahmet Hamdi Tanpınar Özel Sayısı, nr. 61, Ocak 2002, s. 126-145.

11. “Romanımızın 2001 Yolculuğu”, Yansıma, nr. 2, Şubat 2002,

s. 30-31.

12. “Roman ve İnsan”, Hece, Türk Romanı Özel Sayısı, nr. 65-66-67, Mayıs-Haziran-Temmuz 2002, s. 352-358.

13. “1872-2002 Yılları Arasında Yazılan Türk Romanları Bibliyografyası”, Hece, Türk Romanı Özel Sayısı, nr. 65-66-67, Mayıs-Haziran-Temmuz 2002, s. 816-841.

14. “Eleştiri-Üslûp İlişkisi”, Hece, Eleştiri Özel Sayısı, nr. 77-78-79, Mayıs-Haziran-Temmuz 2003, s. 377-382.

15. “Bahaettin Karakoç’un Şiirlerinde Anadolu Coğrafyasına Ait İzlenimler”, Türk Edebiyatı, nr. 357, Temmuz 2003, s. 32-35.

16. “Yaşamak’ta Türler ve Metinlerarası Geçişler”, Okuntu, Cahit Zarifoğlu Özel Sayısı, y. 3. nr. 10, Aralık 2003, s. 124-128.

17. “Edebiyatımızda Batıya Açılma”, Hece,  Sanat-Hayat-Edebiyat Özel Sayısı, nr. 90–91–92, Haziran-Temmuz-Ağustos 2004, s. 84–88.

18. “Varoluş Ülkesinin ‘Yabancı’ Dostu Albert Camus”, Sühan Edebiyat, nr. 12, Mayıs-Haziran 2005, s. 5-7.

19. “Kıbrıs’ta Dergicilik”, Öteki-siz, y. 5, nr. 2005-1, Ekim-Kasım-Aralık 2005, s. 45-50.

20. “Sorbonn’dan Anadolu’ya Açılan Kapıda Nurettin Topçu’nun Sosyo-Psikolojik Cephesi”, Hece, Nurettin Topçu Özel Sayısı, nr. 109, Ocak 2006, s. 229-233.

21. “Barthes’ın Metni Arzulayan Hazzı”, Virgül, nr. 103, Ocak 2007, s. 29-30.

22. “Dergilerde Edebiyat Toplulukları”, Türk Edebiyatı, nr. 400, Şubat 2007, s. 28-29.

23.  “Hilmi Yavuz’un Yolculuk Şiirleri Üzerine Bir Yolculuk”, Ada, nr. 8, Bahar 2007, s.22-23.

24. “Korkunun Romanı, Romanın Korkusu”, Türk Edebiyatı, nr. 403, Mayıs 2007, s. 36-38.

25.  “Yazar ve Şairlerde Anne (F)aktörü, Türk Edebiyatı, nr. 405, Temmuz 2007, s. 31-32.

26. “Selim İleri’den Ayrılığın İlk Yazı”, Ada, nr. 9, Aralık-Ocak-Şubat 2007-2008, s. 24-25.

27. “Bir Kaçış Olarak Modern ve Postmodern Tavır”, Hece, Postmodernizm Özel Sayısı, nr. 138-139-140, Haziran-Temmuz-Ağustos 2008, s. 233-235.

28. “Postmodern(izm)e Açılan Dönemeçte Şiirimizin Konumu”, Hece, nr. 146, Şubat 2009, s. 89-92.

29. “Zarifçe Yaşamak”, Ada, nr. 14, Yaz 2011, s. 36-40.

30. “Son Dönem Türk Şiirinin Gelişimine Hızlı Bir Bakış”, Değirmen, nr. 32, Temmuz-Ağustos 2012, s. 110-115.

31. “Ölümün Ormandaki Yokluğu”, Ada, nr. 17-18, Ekim-Kasım-Aralık 2013, s. 17-19.

32. “Postmodernizm, Küreselleşme ve Öteki”, Medeniyet Tasavvuru-Düşünce ve Medeniyet Dergisi, nr. 1, Ekim 2014, s. 97-101.

33. “Orhan Veli Kanık ve İnsan”, Turnalar, Uluslararası Türk Dili, Edebiyat ve Çeviri Dergisi, y. 17, nr. 57, Ocak-Şubat-Mart 2015, s. 64-65.

34. “Cemal Süreya’nın Bir Şiiri Üzerine Psikanalitik Çözümleme”, Mavi Yeşil, nr. 92, Mart-Nisan 2015, s. 19.

35. “Cahit Zarifoğlu’nun Kıbrıs Gün(lük)leri”, Türk Dili, nr. 773, Mayıs 2016, s. 86-91.

36. “İlk Dönem Modern Türk Şiirinde Yaşama Sevincinin İzleri”, Hece, nr. 244, Nisan 2017, s. 73-75.

37. “Romancılığımızda Kaybedilmişlik ve Yenilmişlik Duygusu”, Bûtimar, nr. 4, Bahar 2017, s. 28-30.

38. “Yabancı, Varoluş ve Başkaldırma Üçgeninde Albert Camus”, Hece, nr. 249, Eylül 2017, s. 66-68.

39. “Zamanın İçtenlikli Aynası: Mektup”, Tanpınar Zamanı-Yıllık Edebiyat ve Fikir Dergisi, y. 2, nr. 2, 2018 Bursa, s. 4-5.

40. “Tıbbiyeli Hikmet ya da Hüsrev Hatemi’nin Şiirlerinde Tıbbî Referanslar”, Karabatak, nr. 39, Temmuz-Ağustos 2018, s. 78-80.

41. “Yayha Kemal Beyatlı’nın İspanya Yılları”, Dergâh, C. XXIX., nr. 344, Ekim 2018, s. 24-25.

DİĞER YAZILAR

1.”Şiirimizde Yeni Bir Tarz”, Âvâz, nr. 9-10, Temmuz/Ağustos 1992, s. 16.

2.“Uysal Işıklı Ay”, Acun, nr. 1, Ağustos 1993,  s. 40.

3. “Jurnal’ler, Cemil Meriç’i Gölgeler mi?”, Tepe, nr. 33, Kasım 1994,

s. 3-4.

4. “Jurnal’lenmiş Cemil Meriç”, Ülke, nr. 16, 22-28 Eylül 1996, s. 15.

5.“Tahsin Yücel’in ‘Denemeler’i”, Dönemeç, nr. 3, Kasım-Aralık 1996,

s. 16.

6. “II. Yeni’den Yaşar Bedri’ye”, Dönemeç, nr. 4, Ocak-Mart 1997, s. 17.

7. “Güvenilir Bir Halit Ziya İncelemesi”, İlk Damla, nr. 5, Ocak-Mart 1998, s. 25-27.

8. “Ankara’da Uluslararası Türkoloji Sempozyumu”, Yeni Türkiye, nr. 43, Ocak-Şubat 2002, s. 125-126.

9.”Ötekine Giden Yol”, Yansıma, nr. 3, Mart 2002, s. 19-21.

10. “Kars’ta Kar’ın Yankısı”, Aralık Edebiyat, nr. 5, Nisan 2003, s. 9.

11.”Çıldır Gölü’nün Çıldırtan Güzelliği”, Dentiss Paramedikal, Mart/Nisan 2003, s. 24.

12. “Bilimlerde Kesişen Nokta”, Hece, nr. 80, Ağustos 2003, s. 13-15.

13. “Akdeniz’in Mağusa’daki İzlerine Yaslanmak”, Hece, nr. 84, Aralık 2003, s. 104-107.

14. “Dergiciliğin Kült Duruş Noktasında “Âvâz”, Sühan Edebiyat, nr. 11, Mart-Nisan 2005, s. 13-15.

15. “Lefkoşa’dan Londra’ya”, Ada, nr. 6, Kış 2006, s. 15-17.

16. “Kara Zaman Şiirleri Üzerine ‘İzleksel’ Çerçeveler, Ada, nr. 7, Yaz 2006, s. 40-41.

17. “Hatıraların İz ve Eşiğinde Büyükbabalar”, Sühan Edebiyat, nr. 16, Ocak-Şubat 2007, s. 19-21.

18. “Alyanstan Yükselen Işıltı”, Lamure, Yaşam-Ayrıntı ve Kültür Dergisi, nr. 6, Mart-Nisan 2007, s. 32-33.

Share
akademik, makaleler ve diğer yazılar kategorisine gönderildi | Yorum yapın

dersler

1997-2003 (Karadeniz Teknik Üniversitesi)

  1. Edebiyatımızda Akımlar ve Ekoller (Yüksek Lisans)
  2. Yeni Türk Edebiyatı
  3. Edebiyat Metodolojisi
  4. Edebiyat Bilgi ve Teorileri
  5. Batı Edebiyatı
  6. Dünya Edebiyatı
  7. Tiyatro Bilgileri
  8. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı
  9. Milli Edebiyat
  10. Cümle ve Metin Bilgisi
  11. Diksiyon
  12. Türk Dili
  13. Yazılı Anlatım
  14. Bitirme Tezi
  15. Seminer

2003-2017 (Doğu Akdeniz Üniversitesi)

  1. Karşılaştırmalı Edebiyat (Yüksek Lisans)
  2. Edebiyat Kuramları (Yüksek Lisans)
  3. Türk Edebiyatında Tiyatro (Yüksek Lisans)
  4. Batı Etkisinde Türk Edebiyatı (Yüksek Lisans)
  5. Yeni Türk Edebiyatı
  6. Edebiyat Eleştirisi
  7. Edebiyat Bilgi ve Teorileri
  8. Edebiyat Bilgi ve Kuramları
  9. Çağdaş Türk Edebiyatı
  10. Günümüz Türk Edebiyatı
  11. Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı
  12. Roman İnceleme Yöntemleri
  13. Edebiyat Akımları
  14. 1950 Sonrası Türk Edebiyatı I-II (Şiir-Nesir)
  15. Eski Türk Edebiyatı
  16. Tiyatro ve Drama Uygulamaları
  17. Şiir İnceleme Yöntemleri
  18. Sözlü ve Yazılı Edebiyat İncelemeleri
  19. Türk Dili ve Edebiyatı Öğretim Yöntemleri
  20. Türkçe Ders Kitabı İncelemeleri
  21. Türkçe Yazılı Anlatım
  22. Türkçe Sözlü Anlatım
  23. Özel Öğretim Yöntemleri
  24. Yazı Yazma Teknikleri
  25. Topluma Hizmet Uygulamaları
  26. Okul Deneyimi-Öğretmenlik Uygulaması (Staj)
Share
dersler kategorisine gönderildi | Yorum yapın

tezler

 

YÜKSEK LİSANS

Ertuğrul Aydın, 1921-1925 Yılları Arasında Çıkan Edebi Yazı ve Eserlerin Sistematik Bibliyografyası, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, İstanbul 1994, VII + 205 s. [Danışman: Prof. Dr. Necat BİRİNCİ]

DOKTORA

Ertuğrul Aydın, Saadet Gazetesindeki Edebî Faaliyet Üzerine Bir Araştırma, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, İstanbul 1999, X + 517 s. [Danışman: Prof. Dr. Necat BİRİNCİ]

YÖNETTİĞİ TEZLER

1. Sevinç Girgin, Falih Rıfkı Atay’ın Gezi Yazılarında Avrupa, Doğu Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Gazimağusa 2012, IX + 101 s.

2. Dilşah Ünlü, Necati Cumalı’nın Eserlerinde İzmir ve Çevresi, Doğu Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Gazimağusa 2015, X + 141 s.

3. Esra Resuloğlu, Naim Tirali’nin Hayatı ve Eserleri Üzerine Bir İncleme, Doğu Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Gazimağusa 2015, XI + 136 s.

4. F. Tuba Akgün, Küçük Prens’in Türkçe Çevirileriyle İlgili Karşılaştırmalı Bir Analiz, Doğu Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Gazimağusa 2016, XI + 213 s.

5. Nevber İstillozlu, Emine Işınsu’nun Romanlarında Mekân-İnsan İlişkisi, Doğu Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Gazimağusa 2016, X + 151 s.

Share
akademik, tezler kategorisine gönderildi | Yorum yapın